De Elzas: waar Frankrijk, Duitsland en wijn elkaar ontmoeten

Er zijn weinig streken in Europa waar geschiedenis zo zichtbaar in het landschap te zien is als in de Elzas. Je rijdt door dorpen met kleurrijke vakwerkhuizen, langs eeuwenoude kerken en kastelen, en vrijwel altijd zijn er wijngaarden in beeld. Op de achtergrond rijzen de Vogezen op, terwijl aan de andere kant van de Rijn Duitsland begint.

De bergketen van de Vogezen heeft een belangrijke invloed op het geheim van de Elzasser wijngaarden. Deze liggen op een hoogte tussen 200 en 400m waardoor de bergketen de wijngaarden beschermt tegen de regen en wind die veelal vanuit het westen komt. 

Maar de Elzas is meer dan een mooie wijnstreek. Het is een landstreek die eeuwenlang op het kruispunt van Frankrijk en Duitsland heeft gelegen. Grenzen veranderden, talen veranderden en nationale vlaggen wisselden. Wat bleef, was het landschap en de wijn.

Een streek tussen twee werelden

De Elzas ligt op de grens van Frankrijk en Duitsland. Eeuwenlang maakte de streek deel uit van het Heilige Roomse Rijk, totdat Frankrijk in de zeventiende eeuw steeds meer invloed kreeg. Na de Vrede van Westfalen in 1648 kwam een groot deel van de Elzas onder Franse controle.

Daarmee was de geschiedenis niet voorbij. Na de Frans-Duitse oorlog werd de Elzas in 1871 Duits, waarna de streek in 1918 weer Frans werd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog volgde opnieuw een Duitse annexatie, van 1940 tot 1945, waarna de Elzas in 1945 definitief terugkeerde in de handen van Frankrijk.

Die bewogen geschiedenis is nog altijd zichtbaar. Franse en Duitse invloeden komen samen in de taal, architectuur, keuken en tradities. En misschien is die vermenging nergens zo mooi te zien als in de wijncultuur.

De regio is onderverdeeld in de Bas-Rhin en Haut-Rhin. De Bas-Rhin ligt in het noordelijke deel van de Elzas dat minder wordt beschermd tegen weersinvloeden door de Vogezen. In dit gedeelte blijven de wijnen dan ook vaak wat achter in kracht en bouquet. Terwijl de Haut-Rhin in het zuidelijke deel van de Elzas beter wordt beschermd en in dit deel dan ook de betere wijngaarden liggen waarvan sommige zelfs zijn geclassificeerd als Grand Cru.

Er wordt daarnaast door sommige wijnmakers beweerd dat er in de Elzas zo’n 800 verschillende terroirs zijn in vergelijking met ongeveer 60 terroirs in Bourgogne.

De druiven van de Elzas

De Elzas is vooral een streek waar witte wijnen worden gemaakt. De wijngaarden liggen op de oosthellingen van de Vogezen, waar een relatief droog en zonnig klimaat heerst. Dat zorgt voor druiven met veel aroma en een mooie frisheid.

De bekendste druivensoorten zijn Riesling, Gewürztraminer, Pinot Gris en Pinot Blanc. Daarnaast speelt Pinot Noir een steeds belangrijkere rol voor rode wijnen.

Riesling is misschien wel de meest karakteristieke Elzasser druif. De wijnen zijn droog, fris en mineraal, vaak met tonen van citrus en groene appel.

Gewurztraminer is heel anders: krachtig, aromatisch en vaak herkenbaar aan geuren van rozen, lychee en exotisch fruit. Deze wijn is heerlijk bij pittige gerechten en Franse kazen zoals Munster of Roquefort.

Pinot Gris levert volle, rijke witte wijnen op, met rijpe fruittonen en soms een licht kruidige smaak. Pinot Blanc is juist wat zachter en toegankelijker en wordt veel gedronken bij lichte gerechten.

En dan is er Pinot Noir. Hoewel de Elzas vooral bekendstaat om witte wijn, worden hier steeds meer elegante rode wijnen van gemaakt. Vooral in warme jaren kan Pinot Noir verrassend krachtig en verfijnd zijn.

Bijzonder aan de Elzas is dat de wijn vaak de naam van de druif op het etiket draagt. Dat maakt het voor consumenten makkelijker om verschillende stijlen te ontdekken. 

Route des Vins d’Alsace

Wellicht is nergens de wijngeschiedenis zo herkenbaar als in de dorpen langs de Route des Vins d’Alsace.

De wijnroute slingert ongeveer 170 kilometer van noord naar zuid langs de oostelijke hellingen van de Vogezen. Onderweg liggen tientallen wijndorpen, ieder met een eigen karakter. De route gaat langs dorpen zoals Obernai, Ribeauvillé, Riquewihr, Kaysersberg, Bergheim en Zellenberg. Gedurende de route zie je weinig anders meer dan wijngaarden. 

En dan is er Zellenberg

Tussen Riquewihr en Ribeauvillé ligt een dorp dat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien: Zellenberg.

Zellenberg ligt op een heuvel, midden tussen de wijngaarden. De wijnstokken lopen bijna tot aan de huizen. Twee overblijfselen van de oude vesting herinneren aan het middeleeuwse verleden en geven het dorp zijn karakteristieke uitstraling.

Het is kleiner dan Riquewihr. Misschien juist daardoor voelt het authentieker. In dit dorp bevindt zich een wijnhuis met een geschiedenis die mooi aansluit bij die van de Elzas zelf: Maison Jean Huttard.

Maison Jean Huttard: wijn sinds 1860

De geschiedenis van Maison Jean Huttard begint in 1860, wanneer Jean Baptiste Huttard, eigenaar van wijngaarden, bossen en boomgaarden, begint met het maken en verkopen van wijn. 

Aan het begin van de twintigste eeuw ziet het wijnhuis de kansen die het opkomende toerisme in de Elzas biedt. Ze verhuizen van het centrum van Zellenberg naar een locatie aan de Route des Vins.

Na de Tweede Wereldoorlog breekt een nieuwe periode aan. Jean Jacques Huttard, kleinzoon van Jean Baptiste, richt zich op de verdere ontwikkeling van het wijnbedrijf. Het merk Jean Huttard wordt opgebouwd en hij blijkt bovendien een echte vernieuwer: al vóór de jaren vijftig laat hij gras groeien tussen de wijnstokken, een voor die tijd vooruitstrevende werkwijze die aansluit bij de ideeën van biologische landbouw. 

Een belangrijk moment volgt in 1974, wanneer Jean Huttard samen met vier andere producenten aan de wieg staat van de Crémant d’Alsace. Het wijnhuis is bovendien een van de eerste producenten die Chardonnay aanplant voor de productie van Crémant d’Alsace.

In de jaren tachtig nemen Jean-Claude en Martine het bedrijf over. Ze werken met ongeveer acht hectare wijngaarden en sluiten zich aan bij de beweging van de Vigneron Indépendant: wijnbouwers die hun eigen druiven telen, hun eigen wijn maken en uitsluitend hun eigen productie verkopen.

Vanaf de jaren 2000 krijgt het terroir een steeds belangrijkere plaats. Maison Jean Huttard gaat werken met kleine, afzonderlijke cuvées afkomstig van specifieke wijngaarden, waaronder Grand Cru Sonnenglanz, Grand Cru Mandelberg en Grand Cru Schoenenbourg.

In 2015 en 2016 komt met Hélène en Antoine de jongste generatie binnen het bedrijf. Hun rollen vullen elkaar aan: Antoine richt zich op de wijngaarden en de wijnbereiding, terwijl Hélène verantwoordelijk is voor verkoop en marketing. Zij combineren innovatie en nieuwe ideeën met de ervaring van eerdere generaties. 

In 2018 maakt Maison Jean Huttard een belangrijke stap richting biologische wijnbouw. Daarmee worden de ideeën voortgezet die al in de jaren vijftig en tachtig zijn ontstaan. Het wijnhuis kiest daarmee bewust voor een duurzame manier van werken. 

Het 160-jarig bestaan van Maison Jean Huttard staat in het teken van vernieuwing. Het wijnhuis moderniseert, maar probeert daarbij de geschiedenis van de voorgaande generaties juist te behouden. Zo wordt het verleden niet gezien als iets dat moet worden afgesloten, maar als de basis voor de toekomst. 

Mocht je een keer op ontdekkingstocht gaan op de Route des Vins d’Alsace, raden we zeker aan om een bezoek te brengen aan Jean Huttard in Zellenberg. 

Een verhaal dat doorgaat

Misschien is dat wel het mooiste aan de Elzas: achter iedere wijngaard schuilt een verhaal. Bij Maison Jean Huttard gaat dat verhaal al sinds 1860 van generatie op generatie met respect voor het verleden, maar altijd met ruimte voor iets nieuws.

En uiteindelijk proef je dat in het glas: een stukje Elzas, een vleugje familie en vooral heel veel karakter. Santé!